Köşe yazarımız Diyetisyen Şeney Tilkiden önemli bir yazı
Merhaba güzel insanlar, bugün sizlere birçok farklı etkenlerle meydana gelen obezitenin bir sebebi olarak gösterilen uyku düzeninden bahsedeceğim. Belki de içinizde ben yediklerime dikkat ediyorum ama neden kilo veremiyorum, ya da eskiden yediklerimin aynısını tüketiyorum fakat neden kilo alıyorum gibi düşünenler vardır umarım farkındalık kazandıran bir yazı olur. Obezite(şişmanlık), genetik, metabolik, çevresel, davranışsal, sosyal/kültürel gibi birçok faktörden köken alabilir. Bunların içerisinde dikkat çekenlerden birisi de günümüz şartlarında insanların kaçınılmazı haline gelen “uyku yoksunluğu” olmuştur. Uyku kısıtlamasının kilo alımı üzerine sebeplerini kısaca sıralayacak olursam;
1. İnsan beyni enerji kaynağı olarak sadece “glikoz” kullanır ve bunu uyku sırasında daha çok daha düzenlikullanır. Eğer kişide uzun süreli peşpeşe uyku kısıtlamaları olursa beynin kullanamadığı glikoz kanda çoğalır ve bu durum yatkınlığı olan bireylerde insülin direncine daha sonrada obeziteye doğru yol alır. Hatta sürekli olarak az uyku düzenine sahip olan kişilerin yağ metabolizması bozukluklarına daha yatkın oldukları ve kan yağları (kolesterol ve kötü yağlar) seviyelerinin de diğer kişilere göre daha yüksek olduğu belirtilmektedir.
2.Yapılan bir çalışmada insanlarda 2 geceden fazla uyku kısıtlaması (gecede 5 saat veya daha az uyumak) yapıldığında, tokluk hormonunda %18 düşüş gözlenirken, açlığı uyarıcı hormonda %28 artış gözlenmiştir. Bu hormonların artış ve azalışları sonucunda, kişilerdeki iştahın %23 arttığı belirtilmiştir. Yanihormonal değişiklikler sebebiyle insanlarda uyku kısıtlamasının, enerji alımının artmasına ve enerji harcamasının azalması ile birlikte “ağırlık kazanımına” sebep olduğu gözlemlenmiştir.
3. Az uyuyan ya da gece vardiyalı olarak çalışan sürekli uyku kısıtlaması halinde olan kişilerin gün içerisinde kendilerini halsiz hissettiklerinden dolayı daha çok “enerjili” yiyecek ve içeceklere yönelmeleri, bunu alışkanlık haline getirmeleri, yorgunluk sebebiyle daha pasif bir hayata sahip olmaları da sebep olarak gösterilebilir. Buna ek olarak geç saatlerde uyuyup erken saatlerde uyanan kişilerin, geç saatlerde daha çok yemek yemeye fırsat bulmaları yani gün içerisinde daha çok yemek yemek için vakitlerinin olması, maalesef ki hormonal dengesizlik ile kilo alımını beraberinde getirir.
Uyku sorunu sadece biz yetişkinleri değil çocukları ve ergenlik çağındaki gençleri de çok önemli düzeyde etkilemektedir. Bunun en büyük sebebi de tahmin edersiniz ki Medya araçlarıdır (TV, Telefon, İnternet vs.). Medya araçları ile geçirilen vakit ve izlenen içerikler uyku kalitesini, süresini ve yeme davranışını çok fazla etkilemektedir. Sevgili anne ve babalara burada çok fazla görev düşmektedir. 2 yaşın altındaki çocuklarınıza TV izletmemek, 2 yaş üstü çocukların TV izleme sürelerini 2 saat ile sınırlandırmak ve çocukları TV karşısında ödüllendirerek yedirmek yerine, bir uzmanla beraber sağlıklı beslenmeye, değişik spor aktivitelerine yönlendirmek çok faydalı olacaktır.
Sonuca bağlayacak olursam dengesiz ve yetersiz uyku düzeni,hayat kalitemizi ve kilomuzu düşündüğümüzden çok daha fazla etkilemektedir. Fakat bu durum gece çalışan ya da az uyumak zorunda kalan kişileri hemen yıldırmasın! Anlattıklarım sizin illaki kilo alacağınızı ya da kilo aldıysanız o kiloda kalacağınıza işaret değildir. Uzmanından yardım alarak sağlıklı seçimler yaparak ve fiziksel aktivitelerinizi artırarak daha kaliteli bir yaşam sürebilirsiniz. Sağlıcakla kalın.
Diyetisyen Şenay TİLKİ
